Alçı Alet(Tool) Yapımı
Amatör teleskop yapımında alet; cam bloğun oyulması ve daha sonra cilalanması işlemlerinde kullanılan ve yine aynı cam bloğun bir diğer ikizinden veya (benim de tercih ettiğim) cam blokla aynı çapta alçıdan kalıp olarak dökülen ve yüzeyine aşındırıcı nitelikli materyalin, aralarında kanallar oluşacak şekilde birbirine aynı mesafede hücreler halinde yapıştırılmasıyla oluşturulur.Projede ilerlerken gördüm ki en hafife aldığım kısımlar bile başıma ne kadar dert olabiliyor. Alçıdan kalıp dökme işi duyunca çok basit geldi, daha önce de alçıyla haşır neşir olmuştum hiç zor olmayacağını düşündüm. Ayna aşındırılırken oluşan cam tozlarının solunması halinde solunum yolları için ciddi tıbbi tehlike yarattığı için cam bloğun ve aletin sürtünme işlemleri boyunca hep ıslak tutulması gerekiyor. Bu yüzden aletin yapılacağı alçı kuruduktan sonra suya dayanıklı olmalı. Dişçilerin kullandığı sert alçı bu iş için biçilmiş kaftan ve diş malzemeleri satan depolardan temini kolayca mümkün. 20cm çapında bir alet hazırlamak için 1.5kg alçı gerektiğini öğrenince ben işimi garantiye almak için 3kg alçı aldım. Alçı tercihi yaparken ucuza kaçmak kalıp kuruduğunda halen suyu çektiğini farketmemle bana tam 4 güne malolmuş oldu.
Sert alçı benim için baştan sona süprizlerle doluydu; ilk 1.5kg’ı bir yoğurt kasesinde su ekleyerek karıştırmaya başladım. Aşındırma gibi bir işlemde kullacağım için koyu kıvamlı, tok olması gerektiğini düşünmüştüm. Bilmediğim şey ise sert alçının ne kadar hızlı donduğuydu. Krem haldeki alçı-su karışımı plastik bir kapak ve kartondan hazırladığım kalıba dökmeme fırsat bırakmayarak aniden içinde karıştırıcı olarak kullandığım kaşığı çeviremeyeceğim kadar hızlı şekilde donuverdi. Bu çok hafife aldığım sert alçı karşısında aldığım süpriz, şaşırtıcı ve sinir bozucu bir yenilgi oldu. Neyse ki süprizleri ihtimal dahilinde tutup fazladan 1.5kg daha alçı almıştım.
Bu kez daha hızlı davrandım fakat yinede alçı, su oranını çok iyi ayarlayamamış olmalıyımki kalıba döktüğüm sırada çok koyu bir kıvamdaydı ve bu kalıbın alt kısımlarında ancak kuruduğunda kalıptan çıkarırken farkettiğim hava kabarcıklarına sebep olmuştu. Bence ihmal edilebilir düzeydeydiler ve biraz zımpara ile çıkıntı yerleri düzeltip kullanabilirdimde fakat su çekip çekmediğini test etmek için musluğa tuttuğumda gördümki alçı bloğun yüzeyindeki sayısız noktadan küçük hava kabarcıkları yükseliyor. Böylece ucuza aldığıma sevindiğim 3kg alçı tümden helak oldu. O hırsla gidip bu kez ithal alçı satın aldım. Sütten ağzım yandığı için artık çok daha temkinliydim. Ayrı kalıp hazırlamak yerine dibi düz bir kapta karıştırarak kurutmak en garantilisiydi.
Kapta hızlıca karıştırıp kivami koyulmaya basladigi an elimi etegimi cekip kurumaya biraktim. 20 dakika sonra tamamen sertleştiğinde mavi renkli alçıdan bir blok gördüğüme hiç bukadar sevinemezdim sanırım :) gayet muntazam ve dayanıklı görünüyordu. İyice kurusun diye bir gün bekledikten sonra aynı musluk testini bu bloğa da uyguladım ve su çekmediğini görünce sevincim daha da arttı.
Sıra alçı bloğa aşındırıcı materyal olarak kullanacağım cam mozaikleri yapıştırmaya gelmişti. Cam mozaikleri bulmak çok zor olmadı fakat istediğim altıgen özellikteki mozaiği istanbuldan getirtmek için bir hafta kadar beklemem gerekti. Almaya gittiğimde elime görece ağır bir kutu tutuşturdular. Tam 1metrekare cam mozaik. Alçı bloğun çapıysa 18cm :) neyse zaten çok acemi olduğum için malzeme bolluğu iyi de oluyor
. Cam mozaikleri alçı bloğa yapıştırmak için epoksi kullanılması öneriliyor. Büyük marketlerde dahi kolayca bulabilmek mümkün. Epoksi alıp eve gelir gelmez pür heyecan cam mozaik yapıştırma işine soyundum. Cam mozaikler yaklaşık 30×30cm’lik üst üste tabakalar halinde kutulanmış ve mozaik taneleri tabakayı oluşturan kağıt üzerine aralarında eş miktarda boşluk olacak şekilde muntazaman yapıştırılmış halde. Yani bana sadece alçı bloğun üzerine azami mozaik sığacak biçimde 
tabakadan bir parça kesmek ve yapıştırmak kalıyordu. Yapıştırıcının kutusunda 5dk boyunca sıvı kaldığı daha sonrasında ilk 20dk içinde sertleştiği ve 6saat sonunda maksimum mukavemete ulaştığı yazıyordu. 1dk içinde sertleşiveren sert alçıdan sonra 5dk sevindirici bir miktar sayılırdı. Alçı bloğu önüme alıp epoksi tüpün tüme yakınını üzerine sıktım içinden çıkan plastik çubukla karıştırarak kenarlara doğru yaydım. Mozaik tabakasından kestiğim parçayı üzeri epoksi kaplı alçı bloğa oturttuğumda yeni bir süpriz beni bekliyordu. Epoksiyi dikkat etmeme rağmen orantısız biçimde yaymıştım ve bu epoksi katmanındaki derinlik farkı kimi yerlerde mozaiklerin arasının tümüyle dolup taşmasına kimi yerlerdeyse neredeyse boş kalmasına sebep olmuştu. Tabi yeni bir sinir bozukluğu… Tabakanın kağıdını söküp ince uçlu bir tornavidayla mozaiklerin aralarına fazla dolan epoksiyi sıyırmaya kalktım. Ama sonradan büyük hata olduğunu öğrenecektim çünkü epoksi tamamen kuruduğunda tiftik tiftik olmuştu ve bu bölgelerde temizlemesi mümkün olmayacak toz aşındırıcı birikmeleri olacaktı. Bu durum hiç içime sinmemişti bende epoksi ve mozaikten oluşan tabakayı çekiç tornavida yardımıyla söküp işlemi baştan tekrarlamayı düşündüm. 
Başta sökme işi şaşırtıcı şekilde çok iyi gitti bu kadar kolay olacağını düşünmemiştim. Ancak kenarlardaki mozaikleri sökmeye kalkınca alçı bloğun kenar bölgelerinden büyük parçalar kopmaya başladı. Sonuç, tabi ki çöpe gidecek alçı blok ve yarısı parçalanmış halde mozaik epoksi karışımı… Neyse ki beceriksizliğimi hep hesaba katarak malzemeleri mümkün olduğunca çifter alıyorum. Hemen tekrar alçı karıştırdım. Üstelik 4kilo alçı telef ettikten sonra elim de alışmıştı bi çırpıda hazırlayıverdim. Normalde alçı kalıbın mukavemetini kazanması için 4gün kadar beklenmesi gerektiği söyleniyordu ancak ithal alçı için okadar beklemeye gerek olmadığı kanaatine vardim zira 20dk sonunda tırnakla çizmek dahi mümkün olmuyordu. İlk aldığım alçı 4günün
sonunda bile ithal olana göre hayli yumuşak sayılırdı. Alçı kalıbı hazırladıktan sonra cam mozaikleri yapıştırmak için en fazla 1saat kendimi tutabildim. Nasıl olsa epoksinin tam sertliğe ulaşması için 6saat gerekiyor, o arada alçıyla beraber iyice kurusunlar diye de kendimi ikna ettim :) ve hemen işe koyuldum.Bu kez epoksinin alçı üzerindeki yayılım oranına oldukça özen gösterdim. Sonuç son derece tatmin ediciydi. Tabaka kağıdını elle yolduktan sonra mozaik taneleri üzerindeki kalıntılarını da sıcak suya batırdığım bir bezle silince alçı aletim artık hazırdı…
Gerçekten çok iyibir macera ve deneyim. Benim için çok faydalı olacağını söyleyebilirim teşekkür ederim koraytaylan…
koray bey ben yaklaşık 1 senedir bu işle ilgileniyorum izmirdeyim sizinle iletişime geçip tecrübelerinizden faydalanmak isterim teşekürler.
mesela bu tool olayı nı aşındırma ve cilalama aşamalarını alçı degilde aliminyum veya mermerle yapabilirmiyiz?
koray bey bu toolun üzerine yapıştıracagımız altıgen cam mozaikler (hegza) boyutu kalınlıgı önemlimi 20 cm. cam la 50 cm. camda aynı cam mozaik kalınlıgı kullanılabilirmi?
Sayın Koray bey.Alçıya su kati surette katılmaz.Her halde şaka yapıyorsunuz. Üçüncü şahıslar yanlış anlıyabilir .bende zamanında iki metrelik bir teseskop yapmışyım ,çokdaiyi bir neticede almışdım.
Ramiz bey, asıl ben teşekkür ederim ziyaretiniz ve nazik yorumunuz için…
Selçuk bey, şu sıra yeni eve taşındığımdan ve iş yoğunluğumdan pek sık meşgul olamıyorum atm hobisiyle ama tabiki görüşüp fikir alışverişi yapmak isterim… Tool için taban olarak alçı yerine mermer kullanmak gayet iyi netice veriyor. Alüminyum içinse cam mozaikleri tutturmak çok zor olsa gerek… Ama cilalama lepi hazırlarken taban olarak mermer alüminyum kullanmak mümkün. Gerçi optik reçinede de alüminyum yüzeye tutunma problemleri yaşanıyor denemiştim.
Cam mozaiklerin ise boyutları standart diye biliyorum. Aslında boyları çok da önemli değil aralarında oluşan kanallar önemli bizim için. Mozaik boyutunun ayna çapıyla bir ilgisi yok yani…
Önder bey, her yiğidin yoğurt yemesi ayrıymış ne diyelim siz de susuz yapın alçı tabanınızı. 2 metrelik teleskobunuzu da çok merak ettim gerçi ama muhtemelen balondan yapmışsınızdır siz onu sönmüştür çoktan =)
SAyın Koray Bey .Benim ifade etmek istediğim alçıya su değil suya alçı katılır ,kusura bakmayın ama bu gibi teknik ışlri yapan bir kişi olarak bunu anlamanız gerekirdi.Suya alçı katılması ile hava kabarcığını tamamen önlediğiniz gibi suya alçıyı doyurduğunuz kadarda sertlik temin edersiniz.Ayrıca ,pilastik tutkallı (tutkal miktarına göre)su ile yaplan alçıyı kazımak veyahut zımpara yapmak bile nerdeyse imkansızdır.
Bolon tabirinize,doğrusu çok üzüldüm.Hayatımda gerçek dışı bir ifade kullanmamışımdır.Yaptığınız teleskopla bir gezegenin uydularını hiç gördünüzmü ?
Önder Çarhacıoğlu Yük mimar Yaş 68
Saygılarımla
Önder bey,
Daha önce hiç dişçi alçısı döktünüz mü bilmiyorum. Normal alçıdan çok çok daha hızlı sertleşir. Su ekledikten sonra karıştırmak için en fazla 3-4dakika gibi bir süreye sahipsiniz yoksa kaşığı kabın içinde hareket ettiremeyeceğiniz şekilde aniden donar. Böylesine çabuk olmanız gereken bir işlem için de inanın önce hangisini kaba eklediğinizin pek bir önemi yok…
Türkiyedeki en büyük teleskopun ayna çapı 150cm. Dünya çapında amatör olarak yapılmış en büyük ayna çapı da 110cm dir. 40cm den sonra ayna yapılacak camın yeter kalınlığı için özel imal ettirilmesi gerekir ki muazzam maliyeti söz konusudur. Bu bağlamda 2m çapındaki aynanız hakkında söylediklerim için pişman değilim…
Koray bey ilginize teşekkür ederim .
Benim bu konuda sizin kadar tecrübem yok benim bahsettiğim ayna çapı değil yazımı tekrar okuyun lütfen. teleskop terimi ayna çapı olarak kullanılıyorsa ,bu terimi yanlış kullanmışım. İnternetten çalışmalarınızı devamlı inceliyorum tabki50 sene önce böyle bir tekniği ve malzemeyi bulmamız olanaksızdı.Dijital kamera kullanılması zaten işin üçde ikisini hallediyor,ayın mmaketini yapmakiçin hazırladığım 60 cm çapındaki yarım küreyi hazırlamam ve gördüklerimin tektek resmini çizmek ve bunları tuz hamuruile yarm kürenin üzerine kabartma olarak işlemenin nedemek olduğunu sizlere anlatmam imkansız .Keşke bir makinem olsaydıda bunların resimlerini çekebilseydim.Demek istediğim bu olanaklarınızagöre yaptıklarınız tam bir uçan balon!
merhabalar
yav bi senedir araştırıyorum fazla bir sonuç alamadım sanırım çünkü hala bir sonuç alamadım çünkü. kafamda çorba oldu. 20 cm lik bir teleskop yapmak istersem bunun için hangi parçalarım elimde olmalı? ölçüleri ne olmalı, sıkışırsam wc ye mi gideyim yoksa bana yardımı dokunacak bir hayırsever teleskopcu varmıdır. zira sıkıntıdan ülser olacağım sevgiler
Sayın Nizam Akbaşlı. Size yardımcı olabilirim fakat size nasıl ulaşabilirim ?
merhaba
ben bu işe yeni ilgi duymaya başlayan birisiyim.
merak ettiğim aynanın çukurlaştırılması işlemi.
resimlerde aşındırıcılar alçının hertarafına eşit yerleştirilmiş.kenarlarada ortayada aynı.
peki bu şekilde biz nasıl çukur ayna elde ediyoruz.
aydınlatırsanız sevinirim.
selamlar..
Adem bey merhaba,
İlginiz için teşekkür ederim. Merakınızı gidermeye çalışayım. Aslında benim de teleskop aynası yapmaya ilk başladığımda mantığımın bir türlü almadığı ilk soruydu sizinkisi… Tam olarak kavradığım ve “hah ya işte bu yüzdenmiş” dediğim an elimi cam çamuruna buladıktan sonra gelebildi ancak. Demek istediğim pratiğe döküp kendi gözlerinizle görmeden bu soruyu bir çırpıda cevaplayabilmek zor ama elimden geleni yapayım :)
Aslında aynayı aşındıran şey sizin resimlerde gördüğünüz cam mozaikler değil arasına döktüğümüz zımpara tozu diye başlamam gerek ama hem konuyu dağıtmak hem de kafanızı karıştırmak istemiyorum.
Teleskop aynasına çukur yüzey kazandırma işlemi daha en başta uyguladığımız kiriş hareketi sayesinde oluyor.
http://blog.koraytaylan.com/index.php/2006/09/02/kiris-hareketi-animasyonu-v2/
Adresindeki canlandırmasında görebileceğiniz üzere cam blok üstte alet ise altta olacak şekilde birbirlerinden yarıya yakın oranda dışa taşmış şekilde sürekli döndürülerek tekrarlanan bu hareket sayesinde, döndürmenin etkisiyle iki yüzey arasında temasın hiç kesilmediği bölgeler cam bloğun merkez kısmı iken ile aletin kenar bölgesini çevreleyen bir çemberdir. Bu hareketin doğru şekilde rasgele sayısız tekrarı sonunda birbiriyle tam örtüşen iki küresel eğrilikte yüzey elde etmiş oluyoruz ki zaten aksi imkansız. Ayna haline getireceğimiz cam blok daha çok merkez kısmından aşındığı için içbükey, aletimiz ise daha çok kenar bölgesinden aşındığı için dışbükey form kazanmış oluyor.
Kiriş hareketinden sonraki aşamalar da bu ilk aşamada elde edilen küresel biçim korunarak yüzeylerin parlatılması şeklinde devam ediyor zaten.
Umarım aydınlatabilmişimdir :)
Sevgilerimle,
Koray.
tşk. koraybey
olayı çözdüm sanırım:)
fakat küçük bir soru,ilk baktığımda hareket 1e 1 örtüşerek yapılıyordu ama daha sonra @ dışarıdan başlıyor.2. animasyon doğru olanı galiba..
birde merak ettiğim 20-25 cm lik bir aynanın toplam maliyeti nekadar oluyor.ayrıca bu işlemler sonucunda gerçektende mükemmel aynalar elde ediyormuyuz.
çok oluyorum galiba ama,birde bu işi cam ile değilde örneğin bir çanak antenin (örneğin 45cm likleri var)üzerini ayna kaplayarak yapamazmıyız…
ilgi ve alakanıza teşekkür ediyor,net görüşlü günler diliyorum..:)
Adem bey,
Çözmenize sevindim :)
İlk baktığınız hareketin ismi “Normal Hareket” ve aynaya “Kiriş Hareketi” ile içbükey form verildikten sonra biçimi bozmadan yüzeyi parlatmak için kullanılıyor. Bu yüzden alet ve ayna bire bir örtüşür halde. Zaten ayna yapmaya “Kiriş Hareketi” yerine “Normal Hareket” ile başlansaydı küresel bir yüzey elde etmek mümkün değil… :)
Ayna yapımı bir hobi ve tamamiyle keyfi bir iş olduğu için ne kadar zaman ve para harcağanızın net bir miktarını çıkartmaya çalışmak çok mantıklı değil zira seçimlerinize bağlı olarak değişecek bir dolu gider kalemi var. Ancak başlamak için gereken miktarı kabaca söylemek mümkün. 20cm çapındaki cam bloğun ortalama maliyeti 25-35ytl arası değişiyor alacağınız yere bağlı olarak. Fakat 20 yerine 15cm ile başlamanızı şiddetle öneririm. İlk yapacağınız ayna tecrübe edinme amaçlı olsun derim. Böylece en az zahmet ve sürede nihayete ulaşmış olursunuz. Tabi birde yapım sırasında karşılaşmanız olası bir çok problem var ki 15cm gibi küçük çaplarda bu sorunlarla başetmek tartışmasız çok daha basit ve hızlı. Kullanacağınız aşındırıcılar için de aşağı yukarı 25 ytl harcayacaksınız. Alçı alet için 1kg sert dişçi alçısı kullanılıyor, fiyatı 5ytl civarı. Cam mozaik ise m^2 olarak satılıyor 11yapraklık kutular halinde ve fiyatı 20ytl idi ben aldığımda. 11yaprak mozaikten nereden baksanız 20tane alete yetecek mozaik çıkıyor bu yüzden 20ytl vermek çok mantıklı değil. Bende bolca mevcut isterseniz size bir yaprak yollayabilirim. Aslında hala üye olmadıysanız eğer mail grubumuza mutlaka katılın. Grupta bu tip çok azı gereken ama alınca çok para ve miktarda gelen malzemeler için bir yardımlaşma sistemimiz var.
Aynaların mükemmelliği konusunda ise, özellikle elle yapılan teleskop aynaları nanometre kusursuzluğundadır ve bu şüphesiz dünyada elle yapılabilen en hatasız şeylerden biri. Çok profesyönel teleskopların özelliklerine bakıldığında “son biçimlendirmesi elle yapılmıştır” gibi ibareler görmek hiç şaşırtıcı değildir bu yüzden. Gözle ya da elle farkı anlamanın mümkün olmadığı böylesine hassas bir yüzeye sahip olması gereken teleskop aynasını çanak antenle kıyaslamak ikisi de yuvarlak olduğu için futbol topuyla karpuzu kıyaslamak gibi diyebiliriz :)
Bu arada çok olmuyorsunuz kafanıza takılan herşeyi sorabilirsiniz.
Sevgiler,
Koray.
slm koraybey bennım ögrenmek ıstedıgım alcı karıp doökmek ama pılastıkden kalıp yapıyorlar bu kalıbı hangı matdeyle yapabılırım ve nerden alırım ufak fugurler yapmak ıstıyorum örnek olarak mevlan resmı yad bayrak resmı pılastıkden kalıp yapıyorlar bu kalıbı hengı matdeyle yaparım tşkj
20 ocak 2007 tarihli yazım üzerine…sayın koray bey sağolun bana bi messaj çekmişsiniz fakat bu siteden bi süre ses çıkmayınca bir daha girmedim. bana bu teleskop konusunda ne gibi yardımlarınız olabilir bi yazarsanız çok sevineceğim alakanıza şimdiden teşekkürler. nizamakbasli@hotmail.com…